Class 10 Maths Chapter 3 Solutions (2026–2027) Pair of Linear Equations in Two Variables (দুটা চলকত ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰ) Exercise 3.1 | SEBA Board | Digital Pipal Academy

Sudev Chandra Das

দশম শ্ৰেণী গণিত সমাধান (2026-27): অধ্যায় ৩ (অনুশীলনী 3.1)



স্বাগতম জনাইছো Digital Pipal Academy লৈ। আজিৰ এই প’ষ্টটোত আমি আলোচনা কৰিম দশম শ্ৰেণীৰ গণিতৰ তৃতীয় অধ্যায় "দুটা চলকত ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰ" (Pair of Linear Equations in Two Variables) ৰ অনুশীলনী 3.1 ৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান। এই সমাধানসমূহ SEBA / ASSEB ৰ নতুন পাঠ্যক্ৰম (2026–2027) অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। 

 
1. তলৰ সমস্যাবোৰত ৰৈখিক সমীকৰণ যোৰ গঠন কৰা আৰু লৈখিকভাৱে সেইবোৰৰ সমাধান উলিওৱা।
(i) এটা গণিত কুইজত দশম শ্ৰেণীৰ 10 জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। যদি ছাত্ৰতকৈ ছাত্ৰীৰ সংখ্যা 4 বেছি, তেন্তে অংশগ্ৰহণ কৰা ছাত্ৰ আৰু ছাত্ৰীৰ সংখ্যা উলিওৱা।
(ii) 5 ডাল পেঞ্চিল আৰু 7 টা পেনৰ দাম একেলগে 50 টকা, আৰু 7 ডাল পেঞ্চিল আৰু 5 টা পেনৰ দাম একেলগে 46 টকা। এডাল পেঞ্চিল আৰু এটা পেনৰ দাম উলিওৱা।

সমাধান (i)

ধৰা হ’ল ছোৱালীৰ সংখ্যা \(x\) আৰু ল’ৰাৰ সংখ্যা \(y\)। প্ৰশ্নমতে, ৰৈখিক সমীকৰণৰ প্ৰকাশ ৰাশি দুটা তলত দিয়া ধৰণে প্ৰকাশ কৰিব পাৰি:

\[ x + y = 10 \] \[ x - y = 4 \]

এতিয়া, প্ৰথম সমীকৰণ \(x + y = 10\) বা \(x = 10 - y\)-ৰ বাবে সমাধানবোৰ হ’ল:

x54
y56

দ্বিতীয় সমীকৰণ \(x - y = 4\) বা \(x = 4 + y\)-ৰ বাবে সমাধানবোৰ হ’ল:

x45
y01

লেখচিত্ৰত উপস্থাপন:

Graph Representation

লেখচিত্ৰৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰেখা দুডালে পৰস্পৰক \((7, 3)\) বিন্দুত ছেদ কৰিছে।

গতিকে, কুইজত অংশগ্ৰহণ কৰা ছোৱালীৰ সংখ্যা হ’ল 7 জনী আৰু ল’ৰাৰ সংখ্যা হ’ল 3 জন।
 
 

সমাধান (ii)

ধৰা হ’ল এডাল পেঞ্চিলৰ দাম \(x\) টকা আৰু এডাল কলমৰ দাম \(y\) টকা।

প্ৰশ্নমতে, ৰৈখিক সমীকৰণৰ প্ৰকাশ ৰাশি দুটা হ’ব:

\[ 5x + 7y = 50 \] \[ 7x + 5y = 46 \]

প্ৰথম সমীকৰণ \(5x + 7y = 50 \Rightarrow x = \frac{50 - 7y}{5}\)-ৰ বাবে সমাধানবোৰ হ’ল:

x310
y50

দ্বিতীয় সমীকৰণ \(7x + 5y = 46 \Rightarrow x = \frac{46 - 5y}{7}\)-ৰ বাবে সমাধানবোৰ হ’ল:

x83
y-25

লেখচিত্ৰত উপস্থাপন:

Graph Representation

লেখচিত্ৰৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰেখা দুডালে পৰস্পৰক \((3, 5)\) বিন্দুত ছেদ কৰিছে।

গতিকে, এডাল পেঞ্চিলৰ দাম 3 টকা আৰু এডাল কলমৰ দাম 5 টকা।
 
 

2. \( \frac{a_1}{a_2} \), \( \frac{b_1}{b_2} \) আৰু \( \frac{c_1}{c_2} \) অনুপাতকেইটা ৰিজাই তলৰ ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰকেইটাই বুজোৱা ৰেখা দুটাই এটা বিন্দুত কাটিব, নে সমান্তাৰাল হ’ব নে লগলগা, তাক নিৰ্ণয় কৰা।
(i)
\( 5x - 4y + 8 = 0 \)
\( 7x + 6y - 9 = 0 \)
(ii)
\( 9x + 3y + 12 = 0 \)
\( 18x + 6y + 24 = 0 \)
(iii)
\( 6x - 3y + 10 = 0 \)
\( 2x - y + 9 = 0 \)

(i) দিয়া সমীকৰণসমূহ;

\[ 5x - 4y + 8 = 0 \] \[ 7x + 6y - 9 = 0 \]

এই সমীকৰণবোৰক \(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\) ৰ সৈতে তুলনা কৰিলে পাওঁ—

\(a_1 = 5,\; b_1 = -4,\; c_1 = 8\)
\(a_2 = 7,\; b_2 = 6,\; c_2 = -9\)

\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{5}{7} \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{-4}{6} = -\frac{2}{3} \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{8}{-9} \]

যিহেতু \(\frac{a_1}{a_2} \ne \frac{b_1}{b_2}\), সেয়ে দিয়া সমীকৰণযোৰে এটা একক সমাধান থাকে আৰু এটা বিন্দুত ছেদ কৰে।

(ii) দিয়া সমীকৰণসমূহ;

\[ 9x + 3y + 12 = 0 \] \[ 18x + 6y + 24 = 0 \]

তুলনা কৰিলে পাওঁ—

\(a_1 = 9,\; b_1 = 3,\; c_1 = 12\)
\(a_2 = 18,\; b_2 = 6,\; c_2 = 24\)

\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{9}{18} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{12}{24} = \frac{1}{2} \]

যিহেতু \(\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2}\), সেয়ে দিয়া সমীকৰণযোৰৰ অসীম সংখ্যক সমাধান থাকে আৰু মিলি যায় (coincident)।

(iii) দিয়া সমীকৰণসমূহ;

\[ 6x - 3y + 10 = 0 \] \[ 2x - y + 9 = 0 \]

তুলনা কৰিলে পাওঁ—

\(a_1 = 6,\; b_1 = -3,\; c_1 = 10\)
\(a_2 = 2,\; b_2 = -1,\; c_2 = 9\)

\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{6}{2} = 3 \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{-3}{-1} = 3 \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{10}{9} \]

যিহেতু \(\frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \ne \frac{c_1}{c_2}\), সেয়ে দিয়া সমীকৰণযোৰ সমান্তৰাল (parallel) আৰু কেতিয়াও ছেদ নকৰে, অৰ্থাৎ কোনো সমাধান নাই।

 
 

3. \( \frac{a_1}{a_2} \), \( \frac{b_1}{b_2} \) আৰু \( \frac{c_1}{c_2} \), অনুাপতকেইটা ৰিজাই নিৰ্ণয় কৰা তলৰ ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰকেইটা সংগত নে অসংগত।.
(i)
\( 3x + 2y = 5 \)
\( 2x - 3y = 7 \)
(ii)
\( 2x - 3y = 8 \)
\( 4x - 6y = 9 \)
(iii)
\( \frac{3}{2}x + \frac{5}{3}y = 7 \)
\( 9x - 10y = 14 \)
(iv)
\( 5x - 3y = 11 \)
\( -10x + 6y = -22 \)
(v)
\( \frac{4}{3}x + 2y = 8 \)
\( 2x + 3y = 12 \)

নিয়ম: যদি সমীকৰণৰ অতিকমেও এটা সমাধান থাকে, তেন্তে যোৰটো সংগত। যদি কোনো সমাধান নাথাকে (সমান্তাৰাল ৰেখা), তেন্তে যোৰটো অসংগত

(i)

দিয়া আছে: \(3x + 2y = 5 \Rightarrow 3x + 2y - 5 = 0\)

\(2x - 3y = 7 \Rightarrow 2x - 3y - 7 = 0\)

\(a_1x+b_1y+c_1=0\) আৰু \(a_2x+b_2y+c_2=0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি পাওঁ:

\[ a_1=3,\; b_1=2,\; c_1=-5 \] \[ a_2=2,\; b_2=-3,\; c_2=-7 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{3}{2}, \quad \frac{b_1}{b_2}=\frac{2}{-3}=-\frac{2}{3} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} \ne \frac{b_1}{b_2} \), গতিকে ৰেখা দুডাল এটা বিন্দুত কটিব। সেয়েহে সমীকৰণৰ যোৰটো সংগত (Consistent)

(ii)

দিয়া আছে: \(2x - 3y = 8 \Rightarrow 2x - 3y - 8 = 0\)

\(4x - 6y = 9 \Rightarrow 4x - 6y - 9 = 0\)

\[ a_1=2,\; b_1=-3,\; c_1=-8 \] \[ a_2=4,\; b_2=-6,\; c_2=-9 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{2}{4}=\frac{1}{2}, \quad \frac{b_1}{b_2}=\frac{-3}{-6}=\frac{1}{2}, \quad \frac{c_1}{c_2}=\frac{-8}{-9}=\frac{8}{9} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \ne \frac{c_1}{c_2} \), গতিকে ৰেখা দুডাল পৰস্পৰ সমান্তাৰাল। সেয়েহে সমীকৰণৰ যোৰটো অসংগত (Inconsistent)

(iii)

দিয়া আছে: \(\frac{3}{2}x + \frac{5}{3}y = 7 \Rightarrow \frac{3}{2}x + \frac{5}{3}y - 7 = 0\)

\(9x - 10y = 14 \Rightarrow 9x - 10y - 14 = 0\)

\[ a_1=\frac{3}{2},\; b_1=\frac{5}{3},\; c_1=-7 \] \[ a_2=9,\; b_2=-10,\; c_2=-14 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{3}{2 \times 9}=\frac{1}{6} \] \[ \frac{b_1}{b_2}=\frac{5}{3 \times (-10)}=-\frac{1}{6} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} \ne \frac{b_1}{b_2} \), গতিকে ৰেখা দুডালে পৰস্পৰক ছেদ কৰিব। সেয়েহে সমীকৰণৰ যোৰটো সংগত (Consistent)

(iv)

দিয়া আছে: \(5x - 3y = 11 \Rightarrow 5x - 3y - 11 = 0\)

\(-10x + 6y = -22 \Rightarrow -10x + 6y + 22 = 0\)

\[ a_1=5,\; b_1=-3,\; c_1=-11 \] \[ a_2=-10,\; b_2=6,\; c_2=22 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{5}{-10}=-\frac{1}{2}, \quad \frac{b_1}{b_2}=\frac{-3}{6}=-\frac{1}{2}, \quad \frac{c_1}{c_2}=\frac{-11}{22}=-\frac{1}{2} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \), গতিকে ৰেখা দুডাল লগলগা (Coincident)। সেয়েহে সমীকৰণৰ যোৰটো সংগত (Consistent)

(v)

দিয়া আছে: \(\frac{4}{3}x + 2y = 8 \Rightarrow \frac{4}{3}x + 2y - 8 = 0\)

\(2x + 3y = 12 \Rightarrow 2x + 3y - 12 = 0\)

\[ a_1=\frac{4}{3},\; b_1=2,\; c_1=-8 \] \[ a_2=2,\; b_2=3,\; c_2=-12 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{4}{3 \times 2}=\frac{2}{3}, \quad \frac{b_1}{b_2}=\frac{2}{3}, \quad \frac{c_1}{c_2}=\frac{-8}{-12}=\frac{2}{3} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \), গতিকে ৰেখা দুডাল লগলগা (Coincident)। সেয়েহে সমীকৰণৰ যোৰটো সংগত (Consistent)

 
 

4. তলৰ কোনবোৰ ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰ সংগত/অসংগত? যদি সংগত, লেখৰ সহায়ত সমাধান উলিওৱা।
(i)
\( x + y = 5 \)
\( 2x + 2y = 10 \)
(ii)
\( x - y = 8 \)
\( 3x - 3y = 16 \)
(iii)
\( 2x + y - 6 = 0 \)
\( 4x - 2y - 4 = 0 \)
(iv)
\( 2x - 2y - 2 = 0 \)
\( 4x - 4y - 5 = 0 \)

সমাধান (i)

দিয়া আছে:

\[ x + y = 5 \] \[ 2x + 2y = 10 \]

\(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি আমি পাওঁ:

\[ a_1 = 1,\; b_1 = 1,\; c_1 = -5 \] \[ a_2 = 2,\; b_2 = 2,\; c_2 = -10 \] \[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{1}{2}, \quad \frac{b_1}{b_2} = \frac{1}{2}, \quad \frac{c_1}{c_2} = \frac{-5}{-10} = \frac{1}{2} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \), গতিকে সমীকৰণ দুটা লগলগা বা মিলি যায় (coincident)

সেয়েহে, সমীকৰণযোৰৰ অসীম সংখ্যক সমাধান আছে আৰু ইহঁত সংগত (consistent)

মানৰ তালিকা:

\(x + y = 5 \Rightarrow x = 5 - y\)-ৰ বাবে:

x43
y12

\(2x + 2y = 10 \Rightarrow x = \frac{10 - 2y}{2}\)-ৰ বাবে:

x43
y12

লেখচিত্ৰত উপস্থাপন তলত দিয়া হ’ল:

Graph Representation

লেখচিত্ৰৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰেখা দুডাল এটাৰ ওপৰত আনটো খাপ খাই পৰিছে।

গতিকে, সমীকৰণযোৰৰ অসীম সংখ্যক সমাধান আছে।
 

সমাধান (ii)

দিয়া আছে:

\[ x - y = 8 \implies x - y - 8 = 0 \] \[ 3x - 3y = 16 \implies 3x - 3y - 16 = 0 \]

\(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি আমি পাওঁ:

\(a_1 = 1,\; b_1 = -1,\; c_1 = -8\)
\(a_2 = 3,\; b_2 = -3,\; c_2 = -16\)

অনুপাতকেইটা হ'ল:
\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{1}{3} \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{-1}{-3} = \frac{1}{3} \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{-8}{-16} = \frac{1}{2} \]

ইয়াত দেখা গৈছে যে,
\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \neq \frac{c_1}{c_2} \]

যিহেতু চৰ্তটো পূৰণ হৈছে, গতিকে এই সমীকৰণ দুটাই বুজোৱা ৰেখা দুডাল পৰস্পৰ সমান্তাৰাল (parallel) হ'ব।

যিহেতু ৰেখা দুডাল সমান্তাৰাল, সেয়েহে ইহঁতৰ কোনো সমাধান নাই। গতিকে, ৰৈখিক সমীকৰণৰ এই যোৰটো অসংগত (inconsistent)

সমাধান (iii)

দিয়া আছে:

\[ 2x + y - 6 = 0 \] \[ 4x - 2y - 4 = 0 \]

\(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি আমি পাওঁ:

\[ a_1=2,\; b_1=1,\; c_1=-6 \] \[ a_2=4,\; b_2=-2,\; c_2=-4 \] \[ \frac{a_1}{a_2}=\frac{2}{4}=\frac{1}{2}, \quad \frac{b_1}{b_2}=\frac{1}{-2}=-\frac{1}{2} \]

যিহেতু \( \frac{a_1}{a_2} \ne \frac{b_1}{b_2} \), গতিকে ৰেখা দুডাল এটা বিন্দুত কটিব।

সেয়েহে, ৰৈখিক সমীকৰণৰ এই যোৰটো সংগত (consistent) আৰু ইয়াৰ এটা অনন্য সমাধান আছে।

মানৰ তালিকা:

\(2x + y - 6 = 0 \Rightarrow y = 6 - 2x\)-ৰ বাবে:

x02
y62

\(4x - 2y - 4 = 0 \Rightarrow y = 2x - 2\)-ৰ বাবে:

x12
y02

লেখচিত্ৰত উপস্থাপন তলত দিয়া হ’ল:

Graph Representation

লেখচিত্ৰৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰেখা দুডালে পৰস্পৰক \((2, 2)\) বিন্দুত ছেদ কৰিছে।

গতিকে, সমীকৰণযোৰৰ সমাধান হ’ল: \(x = 2,\; y = 2\)।
 

সমাধান (iv)

দিয়া আছে:

\[ 2x - 2y - 2 = 0 \] \[ 4x - 4y - 5 = 0 \]

\(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি আমি পাওঁ:

\(a_1 = 2,\; b_1 = -2,\; c_1 = -2\)
\(a_2 = 4,\; b_2 = -4,\; c_2 = -5\)

অনুপাতকেইটা হ’ল:
\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{-2}{-4} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{-2}{-5} = \frac{2}{5} \]

ইয়াত দেখা গৈছে যে,
\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \neq \frac{c_1}{c_2} \]

এই চৰ্তটোৱে সূচায় যে সমীকৰণ দুটাই বুজোৱা ৰেখা দুডাল পৰস্পৰ সমান্তাৰাল (parallel)

যিহেতু ৰেখা দুডাল সমান্তাৰাল, ইহঁতৰ কোনো উমৈহতীয়া সমাধান নাই। গতিকে, ৰৈখিক সমীকৰণৰ এই যোৰটো অসংগত (inconsistent)

5. এখন আয়তাকাৰ বাগিচাৰ প্ৰস্থতকৈ দীঘ 4 মিটাৰ বেছি। ইয়াৰ পৰিসীমাৰ আধা 36 মিটাৰ। বাগিচাখনৰ দীঘ, প্রস্থ নিৰ্ণয় কৰা।.

সমাধান

ধৰা হ’ল আয়তাকাৰ বাগিচাখনৰ প্ৰস্থ \(x\) মিটাৰ।
গতিকে, বাগিচাখনৰ দীঘ \(= x + 4\) মিটাৰ।

প্ৰশ্নমতে, বাগিচাখনৰ আধা পৰিসীমা হ’ল 36 মিটাৰ।

\[ \frac{1}{2} \times 2(\text{l} + \text{b}) = 36 \]

\[ \Rightarrow \text{l} + \text{b} = 36 \]

\[ \Rightarrow (x + 4) + x = 36 \]

\[ \Rightarrow 2x + 4 = 36 \]

\[ \Rightarrow 2x = 36 - 4 = 32 \]

\[ \Rightarrow x = 16 \]

\[ \Rightarrow \text{b} = 16 \text{ m} \]

\[ \Rightarrow \text{l} = x + 4 = 16 + 4 = 20 \text{ m} \]

উত্তৰ: বাগিচাখনৰ দীঘ = 20 মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ = 16 মিটাৰ।
 

6. \( 2x + 3y - 8 = 0 \), ৰৈখিক সমীকৰণটো দিয়া আছে । দুটা চলকত অইন এটা ৰৈখিক সলমীকৰণ নিৰ্ণয় কৰা যাতে এইদৰে গঠন হোৱা ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰটোৰ জ্যামিতিক প্ৰদৰ্শন হব –
(i)
কটাকটি ৰেখা
(ii)
সমান্তাৰাল ৰেখা
(iii)
মিলি যোৱা ৰেখা ।

সমাধান:

দিয়া ৰৈখিক সমীকৰণটো হ’ল: \( 2x + 3y - 8 = 0 \)

ইয়াত, \( a_1 = 2, b_1 = 3, c_1 = -8 \)


(i) কটা-কটি কৰা ৰেখা (Intersecting lines): ৰেখা দুডাল এটা বিন্দুত কাটিবৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তটো হ’ল:
\( \frac{a_1}{a_2} \neq \frac{b_1}{b_2} \)
গতিকে, আন এটা সমীকৰণ হ’ব পাৰে: \( 3x + 2y - 7 = 0 \)
ইয়াত, \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{2}{3} \) আৰু \( \frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{2} \)
যিহেতু \( \frac{2}{3} \neq \frac{3}{2} \), গতিকে চৰ্তটো পূৰণ হৈছে। (ii) সমান্তৰাল ৰেখা (Parallel lines): ৰেখা দুডাল সমান্তৰাল হ’বৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তটো হ’ল:
\( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} \neq \frac{c_1}{c_2} \)
গতিকে, আন এটা সমীকৰণ হ’ব পাৰে: \( 4x + 6y - 12 = 0 \)
ইয়াত, \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2} \), \( \frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} \) আৰু \( \frac{c_1}{c_2} = \frac{-8}{-12} = \frac{2}{3} \)
যিহেতু \( \frac{1}{2} = \frac{1}{2} \neq \frac{2}{3} \), গতিকে চৰ্তটো পূৰণ হৈছে। (iii) লগলগা বা সম্পাতি ৰেখা (Coincident lines): ৰেখা দুডাল লগলগা হ’বৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তটো হ’ল:
\( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \)
গতিকে, আন এটা সমীকৰণ হ’ব পাৰে: \( 4x + 6y - 16 = 0 \)
ইয়াত, \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2} \), \( \frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} \) আৰু \( \frac{c_1}{c_2} = \frac{-8}{-16} = \frac{1}{2} \)
যিহেতু \( \frac{1}{2} = \frac{1}{2} = \frac{1}{2} \), গতিকে চৰ্তটো পূৰণ হৈছে।
 

7. \( x - y + 1 = 0 \) আৰু \( 3x + 2y - 12 = 0 \). সমীকৰণ দুটাৰ লেখ অকংণ কৰা । এই ৰেখা দুটাই \( x \)-অক্ষৰ লগত কৰা ত্ৰিভূজটোৰ শীৰ্ষবিন্দুকেইটাৰ স্থানাংক উলিওৱা । ত্ৰিভূজীয় ক্ষেত্ৰটো প্ৰচ্ছাদিত কৰা ।

সমাধান

দিয়া থকা সমীকৰণ দুটা হ’ল:

\[ x - y + 1 = 0 \] \[ 3x + 2y - 12 = 0 \]

মানৰ তালিকা:

\(x - y + 1 = 0 \implies x = y - 1\)-ৰ বাবে:

x12
y23

\(3x + 2y - 12 = 0 \implies x = \frac{12 - 2y}{3}\)-ৰ বাবে:

x42
y03

লেখচিত্ৰত উপস্থাপন তলত দিয়া হ’ল:

Graph Representation

লেখচিত্ৰৰ পৰা দেখা গৈছে যে ৰেখা দুডালে পৰস্পৰক \((2, 3)\) বিন্দুত ছেদ কৰিছে।

তদুপৰি, x-অক্ষত ৰেখা দুডালৰ ছেদবিন্দু দুটা হ’ল: \[ (-1, 0) \quad \text{আৰু} \quad (4, 0) \]

গতিকে, গঠিত হোৱা ত্ৰিভুজটোৰ শীৰ্ষবিন্দুকেইটা হ’ল: \((2, 3),\; (-1, 0),\; (4, 0)\)।
 

8. \( p \) ৰ কি মানৰ বাবে তলৰ ৰৈখিক সমীকৰণ যোৰটোৰ এটা অদ্বিতীয় সমাধান থাকিব?
\( 4x + py + 8 = 0 \)
\( 2x + 2y + 2 = 0 \)
(a)
যেতিয়া \( p = 4 \)
(b)
যেতিয়া \( p \neq 4 \)
(c)
যেতিয়া \( p = -4 \)
(d)
যেতিয়া \( p \neq -4 \)

সমাধান

দিয়া সমীকৰণ দুটা হ’ল:

\[ 4x + py + 8 = 0 \] \[ 2x + 2y + 2 = 0 \]

\(a_1x + b_1y + c_1 = 0\) আৰু \(a_2x + b_2y + c_2 = 0\)-ৰ সৈতে তুলনা কৰি আমি পাওঁ:

\[ a_1 = 4,\; b_1 = p,\; c_1 = 8 \] \[ a_2 = 2,\; b_2 = 2,\; c_2 = 2 \]

এটা অদ্বিতীয় সমাধান (Unique Solution) থকাৰ চৰ্তটো হ’ল:

\[ \frac{a_1}{a_2} \ne \frac{b_1}{b_2} \] \[ \frac{4}{2} \ne \frac{p}{2} \] \[ 2 \ne \frac{p}{2} \] \[ \Rightarrow p \ne 4 \]
শুদ্ধ উত্তৰ: (b) যেতিয়া \(p \ne 4\)

9. তলৰ কোন কেইযোৰ সমীকৰণৰ অসীম সংখ্যক সমাধান থাকিব?
(a) \( 2x + 3y = 6 \) আৰু \( 4x + 6y - 12 = 0 \)
(b) \( x + y = 4 \) আৰু \( x - y - 2 = 0 \)
(c) \( x - y = 3 \) আৰু \( x + y = 7 \)
(d) \( x + y = 5 \) আৰু \( 2x - y = 3 \)

সমাধান

আমি জানো যে এযোৰ ৰৈখিক সমীকৰণৰ অসীম সংখ্যক সমাধান থাকিবৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চৰ্তটো হ’ল:

\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \]

এতিয়া, বিকল্প (a)-ত দিয়া সমীকৰণ দুটা পৰীক্ষা কৰোঁ আহক:

\[ 2x + 3y = 6 \implies 2x + 3y - 6 = 0 \] \[ 4x + 6y - 12 = 0 \]

ইয়াত,

\[ a_1 = 2,\; b_1 = 3,\; c_1 = -6 \] \[ a_2 = 4,\; b_2 = 6,\; c_2 = -12 \]

অনুপাতসমূহ হ’ল:

\[ \frac{a_1}{a_2} = \frac{2}{4} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{b_1}{b_2} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2} \] \[ \frac{c_1}{c_2} = \frac{-6}{-12} = \frac{1}{2} \]

যিহেতু \( \frac{1}{2} = \frac{1}{2} = \frac{1}{2} \), অৰ্থাৎ \( \frac{a_1}{a_2} = \frac{b_1}{b_2} = \frac{c_1}{c_2} \) চৰ্তটো পূৰণ হৈছে।

শুদ্ধ উত্তৰ: (a) \( 2x + 3y = 6 \) আৰু \( 4x + 6y - 12 = 0 \)

10. এই প্ৰশ্নটোত উক্তি (A) সংক্রান্ত এটা বাক্যৰ পিছত যুক্তি (R) সংক্রান্ত আন এটা বাক্য দিয়া আছে। উক্তি (A) আৰু যুক্তি (R) বিবেচনা কৰি তলৰ বিকল্পসমূহৰ পৰা শুদ্ধটো বাছি উলিওৱা।
উক্তি (A): সমীকৰণ \( 2x - 3y = 0 \) ৰ অসীম সংখ্যক সমাধান আছে।
যুক্তি (R): দুটা চলকৰ এটা ৰৈখিক সমীকৰণে স্থানাংক সমতলত এডাল সৰল ৰেখা বুজায়।
(a) উক্তি (A) আৰু যুক্তি (R) উভয়ে সত্য আৰু যুক্তি (R) টো উক্তি (A)ৰ শুদ্ধ ব্যাখ্যা।
(b) উক্তি (A) আৰু যুক্তি (R) উভয়ে সত্য আৰু যুক্তি (R) টো উক্তি (A)ৰ শুদ্ধ ব্যাখ্যা নহয়।
(c) উক্তি (A) সত্য, কিন্তু যুক্তি (R) অসত্য।
(d) উক্তি (A) অসত্য, কিন্তু যুক্তি (R) সত্য।

সমাধান

স্থিতি (A): \( 2x - 3y = 0 \) সমীকৰণটোৰ অসীম সংখ্যক সমাধান আছে।
ব্যাখ্যা: এইটো এটা দুটা চলকযুক্ত ৰৈখিক সমীকৰণ। যিকোনো দুটা চলকযুক্ত ৰৈখিক সমীকৰণৰ অসীম সংখ্যক সমাধান থাকে। গতিকে স্থিতি (A) শুদ্ধ

কাৰণ (R): দুটা চলকযুক্ত এটা ৰৈখিক সমীকৰণে স্থানাংক সমতলত এডাল সৰল ৰেখা বুজায়।
ব্যাখ্যা: এইটো এটা গাণিতিক সত্য। এডাল সৰল ৰেখা অসীম সংখ্যক বিন্দুৰে গঠিত, আৰু সেই প্ৰতিটো বিন্দুই সমীকৰণটোৰ একোটা সমাধান। গতিকে কাৰণ (R) শুদ্ধ

যিহেতু এডাল সৰল ৰেখাত অসীম সংখ্যক বিন্দু থাকে, সেয়েহে সমীকৰণটোৰ অসীম সংখ্যক সমাধান থাকে। গতিকে কাৰণ (R)-এ স্থিতি (A)-ৰ সঠিক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে।

শুদ্ধ উত্তৰ: (a) স্থিতি (A) আৰু কাৰণ (R) দুয়োটাই শুদ্ধ, আৰু কাৰণ (R) স্থিতি (A)-ৰ সঠিক ব্যাখ্যা।
 
 

Sudev Chandra Das

B.Sc. Mathematics • Founder

Hi! I'm Sudev Chandra Das, Founder of Digital Pipal Academy. I guide students toward better education with a simple belief: "Success comes from preparation, hard work, and learning from failure."

 

📌 Important Note

If you notice any incorrect answers, feel free to contact us via Instagram @pipalacademy or email us at info@pipalacademy.com.

যদি আপুনি কোনো ভুল উত্তৰ পায়, অনুগ্ৰহ কৰি আমাক @pipalacademy ইনষ্টাগ্ৰাম বা info@pipalacademy.com ইমেইলৰ মাধ্যমে জনাওক।

⚠ Please respect our content. Avoid copying materials that may violate copyright. ⚠ আমাৰ বিষয়বস্তু কপি কৰাৰ পৰা বিৰত থাকক।

🚀 Join Our WhatsApp Channel
 

📌 পাঠটোৰ চমু আভাস

গণিতৰ এই অধ্যায়টো পৰীক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত আমি দুটা চলকযুক্ত সমীকৰণ কেনেকৈ গঠন কৰিব লাগে আৰু সেইবোৰক কেনেকৈ জ্যামিতিকভাৱে (Graphically) প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে শিকিম।

 



📊 সমাধানৰ ধৰণ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ

দুটা চলকত ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰবোৰ গ্ৰাফত অংকন কৰিলে আমি তলত দিয়া ৩ ধৰণৰ ফলাফল পাব পাৰো:

ৰেখাৰ ধৰণসমাধানৰ সংখ্যাবীজগণিতীয় নাম
কটা-কটি কৰা ৰেখাএটা অনন্য সমাধানসংগত (Consistent)
সমান্তৰাল ৰেখাকোনো সমাধান নাইঅসংগত (Inconsistent)
খাপ খোৱা (Coincident) ৰেখাঅসীম সমাধাননিৰ্ভৰশীল সংগত


🎯 Digital Pipal Academy ৰ বিশেষত্ব

সহজ ব্যাখ্যা: জটিল অংকবোৰ খোজত খোজে বুজাই দিয়া হৈছে।

নতুন পাঠ্যক্ৰম: ২০২৬-২৭ বৰ্ষৰ নতুন SEBA Syllabus অনুসৰি।

বিনামূলীয় নোট: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে Free Study Materials উপলব্ধ।

Assamese Medium: বিশেষকৈ অসমীয়া মাধ্যমৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে।


❓ প্ৰশ্নোত্তৰ (FAQ)

১. এই সমাধানবোৰ SEBA পৰীক্ষাৰ বাবে সঠিকনে?

উত্তৰ: হয়, এই সমাধানসমূহ শেহতীয়া NCERT/SCERT পাঠ্যপুথিৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।

২. গ্ৰাফৰ অংকবোৰ পৰীক্ষাত আহে নেকি?

উত্তৰ: হয়, অনুশীলনী 3.1 ৰ পৰা প্ৰায়েই গ্ৰাফৰ সহায়ত উপস্থাপন কৰা প্ৰশ্ন সোধা হয়।

৩. মই কেনেকৈ PDF ডাউনলোড কৰিব পাৰিম?

উত্তৰ: আমাৰ ৱেবছাইট www.pipalacademy.com ভিজিট কৰি আপুনি নোটসমূহ PDF হিচাপে পাব পাৰে।


🔑 SEO Keywords

দশম শ্ৰেণী গণিত অধ্যায় ৩ সমাধান

Class 10 Maths Exercise 3.1 solution in Assamese

SEBA Class 10 Maths Chapter 3 solution

Assamese Medium Maths Note 2026

Digital Pipal Academy Maths Solution


📝 উপসংহাৰ:

আশা কৰো এই প’ষ্টটোৱে আপোনাক অনুশীলনী 3.1 বুজাত সহায় কৰিছে। পৰৱৰ্তী অনুশীলনী 3.2 ৰ সমাধানৰ বাবে আমাৰ ৱেবছাইটটো চাবস্ক্ৰাইব কৰি ৰাখক।

Digital Pipal Academy – আপোনাৰ উজ্জ্বল ভৱিষ্যতৰ সংগী।


📢 Digital Pipal Academy Solutions 

দশম শ্ৰেণীৰ গণিতৰ তৃতীয় অধ্যায় "দুটা চলকত ৰৈখিক সমীকৰণৰ যোৰ" অনুশীলনী 3.1 ৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান। SEBA Class 10 Maths solution in Assamese (2026-27). এতিয়াই পঢ়ক Digital Pipal Academy ত।


Our website uses cookies to enhance your experience. Learn More
Accept !